Persbericht:
Mayn fayfele
“In 1983 produceerde de Oostenrijkse Radio Omroep een
programma van twee uur over Gebirtig, als onderdeel van een serie over grote
Joodse persoonlijkheden zoals Freud, Einstein, Marx, Mahler, Buber etc. Als
iemand tijdens zijn leven tegen Gebirtig gezegd zou hebben, dat er ooit een
tijd zou komen, dat hij, de nederigste van de nederigen, beschouwd zou worden
als een van de grootsten op het gebied van de volksmuziek, dan zou hij dat opgevat
hebben als een grap die van slechte smaak getuigde.”
Zo typeert Sinai Leichter in zijn boek Mordekhay Gebirtig,
en het is een rake typering!
Op 16 november a.s. verschijnt onder de titel “Mayn
fayfele” (Mijn fluitje) de derde CD met Jiddische liederen van Mariejan van
Oort (zang) en Jacques Verheijen (piano, accordeon, gitaar). Deze CD is in zijn
geheel gewijd aan de Pools-Joodse volksdichter
en componist Mordekhay Gebirtig (1877-1942). Gebirtig was een bijzonder mens:
een eenvoudige meubelmaker uit Krakau, die gedurende 40 jaar met zijn liederen
en gedichten een kroniek schetste van het Jiddische leven, en daarmee een uniek
tijdsdocument schiep.
Een unieke CD ook. Want
er is een bekende Gebirtig, wiens liederen al tijdens zijn leven over de hele
wereld gezongen werden, en waarvan vele opnames bestaan, en een onbekende Gebirtig,
van wie pas 10 jaar geleden een groot aantal gedichten ontdekt werden, en onder
de titel “Mayn fayfele” in 1997 uitgegeven in het Hebreeuws-Jiddisch. Het is
met name deze ónbekende Gebirtig, die met deze CD voor het eerst muzikaal toegankelijk
wordt gemaakt voor een groter publiek dan degenen die het Hebreeuwse schrift
machtig zijn. Mariejan van Oort en Jacques Verheijen transcribeerden 7 gedichten
uit “Mayn fayfele” naar Latijns schrift, en Jacques zette ze op
muziek: een wereldprimeur.
Ook aan het CD-boekje is
erg veel aandacht besteed: het bevat in 60 pagina’s alle liedteksten in het
Jiddisch en in Engelse vertaling, met elkaar verbonden door een biografische
verhaallijn over Gebirtig en zijn werk, historische foto’s van Kazimierz, de
Joodse wijk van Krakau, en van Gebirtig, en een aantal originele tekeningen,
die Alexander Bogen bij de gedichten uit “Mayn fayfele” maakte.
Vanuit
zijn socialistisch-pacifistische wereldbeeld, en vanuit een diep doorvoeld persoonlijk
humanisme reageerde Gebirtig op de kleine en grote gebeurtenissen, die zijn
leven binnen kwamen. Hij was een bescheiden mens, maar iemand met een sterk
gevoel voor menselijke waardigheid en sociale rechtvaardigheid. Hij schreef
met compassie, fijngevoeligheid, humor en respect de verhalen van de mensen
om hem heen, gewone mensen zoals hijzelf. Hij schreef over jeugd, armoede, ouderdom, over
de harde arbeidsomstandigheden van zijn tijd. Hij schreef veel over liefde:
de liefde tussen moeder en kind, de liefde van jonge en oude mensen, de liefde
in het Joodse gezinsleven. Kinderen namen een speciale plaats in: zijn eigen
dochters, die opgroeiden en trouwden, maar ook de kinderen van om de hoek in
Kazimierz, de Joodse wijk van Krakau.
Als in de jaren 30 van de
vorige eeuw de sociale en politieke condities verslechteren voor de Joden in
Europa en in Polen, dan weerspiegelt dat zich in de liederen van Gebirtig: zij
laten de pijn, de vernedering, de angst, de hulpeloosheid, de woede en het verzet
zien. De contradictie van de onontkoombaarheid van de dood en de hoop en overtuiging
dat op een dag hieruit een betere wereld zal voortkomen. De laatste 16 liederen,
die Gebirtig schreef tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, getuigen
ook op een indringende en overtuigende manier van zijn persoonlijke gevecht
om het behoud van een menselijke maat, zelfs onder onmenselijke omstandigheden.
Het lied was voor Gebirtig
de ideale vorm om de microcosmos van het dagelijkse leven te verbeelden op een
manier, die tegelijkertijd persoonlijk, politiek en historisch is. Dit is zo
op het niveau van de tekst én van de muziek. En het is deze combinatie, die
zijn werk zowel tijdgebonden als tijdloos maakt, en zo ontroerend. Hoe simpel
zijn gedichten soms ook lijken, ze bevatten altijd vele betekenislagen, en een
wijsheid, die uit het leven zelf voortkomt. Voor de humanist Gebirtig gold slechts
de menselijke maat als de enig mogelijke, en het besef dat mensen groot kunnen
zijn in de kleine dingen die ze doen. Dat besef wordt gevoed door het diepere
inzicht, dat het grote zich manifesteert in het kleine, en omgekeerd.
Gebirtig heeft ook 60 jaar na zijn dood nog niets aan
actualiteit ingeboet!
Mayn
fayfele , songs of Gebirtig
a
musical portrait by Mariejan van Oort (voice) & Jacques Verheijen (piano,
accordeon, guitar).
Productie: De Maatschap
Label: I-C-U-B4-T,
artikelnr. CUP 8027